Professor Jorge Frank is zeer actief als behandelaar van patiënten in Maastricht en EPP-onderzoeker. Als kenner van de internationale onderzoeksvoortgang bij EPP vroegen we hem naar de belangrijkste ontwikkelingen. Dat was vlak na het porfyriecongres in Rotterdam op 1 mei. Ontwikkelingen zijn er voldoende zei hij. Er lijkt een einde te komen aan de lange periode zonder echte vooruitgang voor EPP-patiënten.

Professor Frank, op het congres werd bekend dat het lijkt of het middel CUV 1647 twee positieve werkingen heeft voor EPP-ers. De bruine huid beschermt tegen de zon, maar ook de protoporfyrinegehaltes in de huid zakken. Is dat nieuw?

“Het hele medicijn is nieuw. Prof. Dr. Elisabeth Minder, hoofd van het Zwitserse porfyrie-centrum, heeft in een klinische fase I trial ernaar gekeken. Mij was dat niet bekend, maar het ziet er naar uit dat er inderdaad twee positieve effecten zijn.”

Wat vewacht u van het medicijn?

“Ik geloof dat het redelijk goed gaat werken, maar het is nog niet duidelijk te zeggen. We moeten ook niet generaliseren. We hebben vandaag de uitslag van behandeling van 7 patiënten gehoord. Daarvan vielen er twee af. De uitslag van 5 patiënten is voor zo’n zeldzame aandoening niet statistisch significant. Het moet op grotere groep patiënten getest worden.

Je krijgt dan wel pigment, maar uiteindelijk moet de patiënt bepalen hoe het zit met de pijn en jeuk. Van onderzoek met hetzelfde medicijn voor een andere vorm van lichtgevoeligheid, polymorfe lichteruptie (PLE), weten we dat jeuk goed in de gaten wordt gehouden. Gelukkig heeft de firma die CUV 1647 produceerd nu ook het behandelings-protocol toegepast en er is nu ook een fase binnen de trial in die de patient een placebo krijgt. Je moet helaas ook een placebo-arm in een trial includeren want pijnscores zijn moeilijk te objectiveren, en daar is een controlegroep voor nodig.”

Je kunt protoporfyrinegehaltes toch meten? Dat is toch het effect voor de patiënt?

“Protoporfyrine staat niet in correlatie met jeuk- en pijnklachten. We kennen patiënten met hoge protoporfyrineniveaus die geen hoge pijnklachten hebben en andersom.”

Gaat u al snel beginnen met het onderzoek in Maastricht?


“In Maastricht beginnen we als er toestemming is van de medisch ethische commissie. Ik geloof niet dat dat deze zomer al zal lukken. Het is een onrealistische opzet dat we in juni willen beginnen. We moeten rekening houden met de medisch ethische commissie. Ook het clinical trial center Maastricht (CTCM) moet nog toestemming geven, maar we hopen wel dit jaar te starten en gaan z.s.m. de patientenvereniging EPP informeren zodra we akkord krijgen van deze beide instituties.”


“Wanneer komt het middel op de markt denkt u?”

Nu zitten we in de fase van de multi centre studie (proeven bij verschillende centra). Dan moet door de fabrikant ook nog toelating aangevraagd worden voor de verschillende landen. Het duurt toch zeker twee jaar voor het middel op de markt is.”



Wat voor interessants heeft u verder gehoord op dit congres?

“Het medisch centrum in Rotterdam heeft van een grote groep patiënten de genetische mutaties beschreven. Van de 90 patiënten die zijn onderzocht, is maar van 1 niet de genetische oorzaak gevonden. Als verschillende mensen hetzelfde genetisch effect hebben en verschillende factoren bij elkaar komen, kun je de klinische manifestatie bij een groep patiënten in kaart brengen. Bij welke patiënten is het risico verhoogd om leverziekte te krijgen? Dat is info die we nodig hebben. Complimenten voor het Erasmus Centrum. Dat is uitstekend.”

Genterapie kwam ook aan bod. Wat hebben EPP patiënten daaraan?

“Het is 2 keer aan bod gekomen. Voor andere porfyriën waar levertransplantatie vaker voorkomt. Er wordt nu op 2 vormen (acute intermittente porfyrie en congenitale erythropoietische porfyrie) gefocust en ik moet zeggen dat de strategie voor de gentherapie bij acute intermittente porfyrie mijn inziens redelijk veilig is. Voor het andere is waarschijnlijk nog meer onderzoek nodig. Het is misschien niet aan bod gekomen voor EPP. Leverziekte heeft te maken met processen in de lever. Met gentherapie is daar op in te grijpen. Voor EPP-patiënten met leverziekte kan dat op termijn ook effect hebben. Het is belangrijk ontwikkelingen te volgen om gegevens van andere porfyriën te begrijpen en te gebruiken om uiteindelijk misschien ook een effectieve en veilige gentheapie voor EPP te ontwikkelen.”

Hoe ver is de ontwikkeling met gentherapie?

“Gentherapie voor de mens is niet ver weg meer. In modellen met cellen en dieren is het al gedaan. Als het klaar is in 4 tot 6 jaar voor andere acute porfyrie-aandoeningen als AIP zou ik dat heel goed vinden. Dat voor patiënten behalve transplantatie dan ook gentherapie beschikbaar komt. Beide vormen zijn dan mogelijk voor patiënten met een heel zwaar verloop van de ziekte. Transplantatie heeft nog steeds een behoorlijk risico op overlijden, tijdens en na operatie i.v.m immunsuppressieve behandeling tegen afstoting.

Wordt onderzoek naar gentherapie bij EPP al gedaan?

“Ik denk zeker dat onderzoek naar gentherapie ook bij EPP zal gebeuren. Ik weet dat Franse onderzoekers muizen met EPP hebben en zeker van plan zijn om toepassingen te onderzoeken voor EPP.”

Wat zijn de ontwikkelingen bij het Europese samenwerkingsverband EPI?

“In april hebben we subsidie gekregen van de EU. Het samenwerkingsverband met medische centra heet nu EPNET. Ik heb manuscripten geschreven voor onder meer EPP met richtlijnen voor diagnose, behandeling en preventie. We sturen die naar alle centra op voor commentaar. De richtlijnen worden vertaald in elke taal, en zijn via internet toegankelijk voor patiënt en dokter. De patiënt kan direct kijken wat de richtlijnen zijn en de arts kan zien wat beschikbaar is. De patiënt kan de arts dan direct aanspreken. Op basis van wat beschikbaar is, geeft het adviezen over de eerste, tweede en derde keuze van behandeling. Daarbij houden we nieuwe ontwikkelingen, zoals Clinuvel, in de gaten.”

Hoe ziet de samenwerking eruit?

“Met de werkgroepen EPI en EPNET EPP komen we gemiddeld 4 keer per jaar bij elkaar. We hebben nu subsidie voor 3 jaar van de EU. Dan moeten we klaar zijn. De ontmoetingen zallen in Rotterdam zijn vanwege de 2 centra in Nederland. De werkgroep met leden uit Wales (Prof. Badminton) en Nederland (Professor Wilson en Professor Frank) sturen de gegevens door naar de 21 binnen EPNET aangesloten medische centra.”

Bespoedigt dat samenwerking voor onderzoek?

We verwachten geen wonderen voor EPP, maar we verwachten een doelgerichtere samenwerking, meer afspraken onderling en dat meer geneesmiddelenonderzoek zal worden gedaan. Dit is het begin van een nieuw tijdperk. Er zijn andere mogelijkheden. Transplantatie kan straks tegen een lager risico. Daarbij komt de toekomstige behandeling met gentherapie. Het is een nieuwe ontwikkeling. Het is in jaren niet zo goed geweest. Alles wat komt is een verbetering, er is de laatste jaren weinig gebeurd.